هورمون‌های گیاهی (Phytohormones) گروهی از ترکیبات آلی هستند که در غلظت‌های بسیار پایین، نقش مهمی در تنظیم رشد، نمو و پاسخ‌های فیزیولوژیک گیاهان ایفا می‌کنند. مهم‌ترین گروه‌های هورمونی شامل اکسین‌ها، سیتوکینین‌ها، جیبرلین‌ها، اسید آبسیزیک و اتیلن هستند؛ براسینواستروئیدها، اسید سالیسیلیک، جاسمونات‌ها و استریگولاکتون‌ها نیز از دیگر ترکیبات مهم هورمونی در گیاهان به شمار می‌روند. در کنار این گروه‌ها، پلی‌آمین‌ها، ملاتونین و پپتیدهای پیام‌رسان نیز در تنظیم رشد و پاسخ‌های فیزیولوژیک نقش دارند. هورمون‌های گیاهی از نظر ساختار شیمیایی متنوع‌اند و از پیش‌سازهایی مانند اسیدهای آمینه، ترپنوئیدها، اسیدهای چرب و ترکیبات فنولی منشأ می‌گیرند (شکل ۱).
عناصر غذایی علاوه بر نقش مستقیم در ساختار و متابولیسم گیاه، بر تولید و عملکرد هورمون‌های گیاهی نیز اثر می‌گذارند. عناصر پرمصرف، به‌ویژه نیتروژن و گوگرد، با مشارکت در متابولیسم اسیدهای آمینه و پروتئین‌ها، و عناصر کم‌مصرف مانند روی (از طریق نقش در فعالیت آنزیم‌ها) و یا آهن (از طریق انتقال الکترون) و … در تنظیم تعادل هورمونی مؤثرند، بنابراین، تغذیه متعادل گیاه نقش مهمی در حفظ تعادل هورمونی و تنظیم رشد و نمو دارد.
هورمون‌ها و تنظیم‌کننده‌های گیاهی از نظر ساختار، عملکرد و محل تولید یا تجمع متفاوت‌اند و عناصر غذایی نیز می‌توانند بر عملکرد آن‌ها اثر بگذارند. مهم‌ترین عملکردها، محل تولید یا تجمع و عناصر غذایی مرتبط با هر یک از آن‌ها در جدول ۱ خلاصه شده است.
جدول ۱- هورمون‌ها و تنظیم‌کننده‌های گیاهی، محل تولید یا تجمع و مهم‌ترین عناصر غذایی مرتبط با آن‌ها
| هورمون/تنظیم‌کننده | مهم‌ترین عملکردها | محل تولید یا تجمع | مهم‌ترین عناصر غذایی مرتبط |
| اکسین‌ها (IAA) | تقسیم و طویل‌شدن سلولی ریشه‌زایی غالبیت رأسی تشکیل آوند رشد میوه پاسخ به نور و گرانش | بذرهای در حال رشد مریستم‌های آغازین برگ برگ‌های جوان | نیتروژن فسفر روی |
| سیتوکینین‌ها (CKs) | تقسیم سلولی فعالیت مریستم‌ها رشد اندام انتقال مواد غذایی تأخیر در پیری | نوک ریشه مریستم انتهای ساقه برگ، ساقه، گل و میوه بذرهای در حال نمو | نیتروژن فسفر |
| جیبرلین‌ها (GAs) | جوانه‌زنی طویل‌شدن ساقه و میان‌گره رشد برگ گلدهی و میوه | بافت‌های جوان ساقه بذرهای در حال رشد | نیتروژن فسفر |
| اسید آبسیزیک (ABA) | پاسخ به خشکی و شوری تنظیم روزنه خواب و جوانه‌زنی بذر بلوغ جنین | ریشه برگ‌های بالغ به ویژه در پاسخ به تنش آبی بذور | پتاسیم کلسیم |
| اتیلن (ET) | رشد ریشه پاسخ به آسیب و تنش رسیدگی میوه پیری ریزش اندام | ریشه و ساقه به وِیژه در پاسخ به تنش میوه‌های در حال رسیدن | گوگرد نیتروژن |
| براسینواستروئیدها (BRs) | طویل‌شدن و تقسیم سلولی آوندزایی رشد ریشه و ساقه نمو بذر تحمل تنش | ریشه برگ ساقه گرده میوه بذر | نیتروژن |
| اسید سالیسیلیک (SA) | دفاع مقاومت سیستمیک اکتسابی تنظیم استرس اکسیداتیو تعامل با مسیرهای دفاعی | برگ به ویژه در پاسخ به حمله عوامل بیماری‌زا | نیتروژن پتاسیم |
| جاسمونات‌ها (JA) | رشد ریشه دفاع در برابر حشرات و بیماری‌ها پاسخ به آسیب و تنش | ریشه برگ | نیتروژن پتاسیم |
| پلی‌آمین‌ها (PAs) | رشد و تقسیم سلولی فتوسنتز پایداری غشا تحمل تنش | اکثر بافت‌ها (پیر و یا در حال رسیدن) پاسخ به تنش | نیتروژن گوگرد پتاسیم |
| ملاتونین (MT) | رشد ریشه گلدهی پیری رسیدگی تنظیم سیستم‌آنتی‌اکسیدانی و تحمل تنش | برگ ساقه ریشه میوه بذر | نیتروژن |
| استریگولاکتون‌ها (SLs) | رشد ریشه سیگنال‌دهی ریزوسفر و همزیستی میکوریزایی شاخه‌زایی پیری | ریشه ساقه | فسفر نیتروژن |
| پپتیدهای پیام‌رسان | حفظ مریستم و تقسیم سلولی آوندزایی رشد و نمو دفاع | بافت‌های مختلف متناسب با نوع پپتید و فرآیند فیزیولوژیک | نیتروژن فسفر |
بررسی ارتباط میان هورمون‌های گیاهی و عناصر غذایی نشان می‌دهد که رشد و پاسخ‌های فیزیولوژیک گیاه حاصل برهم‌کنش پویا میان هورمون‌ها، تغذیه و شرایط محیطی است. عناصر غذایی با تأثیر بر متابولیسم، فعالیت آنزیم‌ها، تولید انرژی و پیام‌رسانی سلولی، عملکرد هورمون‌ها را تنظیم می‌کنند و در مقابل، هورمون‌ها با تنظیم رشد ریشه و اندام هوایی و فعالیت ناقل‌های غشایی، بر جذب و انتقال عناصر غذایی اثر می‌گذارند. نیتروژن نقش کلیدی در ارتباط با اکسین‌ها، سیتوکینین‌ها، جیبرلین‌ها، جاسمونات‌ها و پلی‌آمین‌ها دارد؛ در حالی که فسفر، پتاسیم و گوگرد ارتباط برجسته‌تری با استریگولاکتون‌ها و سیتوکینین‌ها، ABA و اتیلن دارند. در مجموع، شناخت این برهم‌کنش‌ها به مدیریت دقیق‌تر تغذیه، بهبود رشد و افزایش مقاومت گیاه در برابر تنش‌های محیطی کمک می‌کند.