کودهای کندرها شونده (Slow -Release Fertilizers)
در شرایطی که کشاورزی ایران با چالشهای جدی مانند کمبود آب، خاکهای کم بازده و نوسان قیمت نهادهها مواجه است، استفاده از فناوریهای نوین تغذیه گیاهی میتواند تحولی مهم ایجاد کند. یکی از این فناوریها، کودهای کند رها شونده هستند. کودهایی که بهصورت تدریجی عناصر غذایی را در اختیار گیاه قرار میدهند و از هدر رفت، شستوشو و فشار بر محیط زیست میکاهند.
کود کندرها (SRF – Slow-Release Fertilizers) به کودی گفته میشود که سرعت حل شدن آن در آب خاک کمتر از کودهای محلول در آب میباشد. این کودها مدت طولانیتری عناصر غذایی را به ریشه گیاهان عرضه میکنند.
کودهای کندرهاشونده از دو راه باعث بهبود تغذیه گیاه و افزایش کارایی مصرف کود میشوند:
- با بهبود فراهمی عناصر غذایی در خاک و کاهش رقابت یا تداخل بین ریشه گیاه، میکروارگانیسمها و واکنشهای شیمیایی خاک، موجب کاهش هدررفت مواد غذایی میشوند.
- با هماهنگکردن زمان آزاد شدن عناصر غذایی با نیاز تغذیهای گیاه، جذب مواد غذایی را بهینه کرده و رشد گیاه را افزایش میدهند.
به همین دلیل، استفاده از کودهای کندرهاشونده سبب افزایش کارایی مصرف کود، کاهش مقدار مصرف، و بهبود عملکرد و کیفیت محصول میشود.
از دیگر مزیتهای این کودها نسبت به کودهای محلول معمولی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایجاد شوری کمتر در خاک (زیرا هدایت الکتریکی یا EC محلول خاک را کمتر افزایش میدهند)
- احتمال مسمومیت کمتر برای گیاه در صورت مصرف زیاد
- تأثیر منفی کمتر بر جمعیت میکروبی خاک و قارچهای میکوریزا، در مقایسه با کودهای محلول
مواد پوششدهنده در کودهای کندرهاشونده بهطور کلی به سه گروه اصلی تقسیم میشوند:
- پوششهای پلیمری: شامل موادی مانند کوپلیمرها یا همبسپارهای پلیوینیلیدن کلراید (PVDC)، پلیاولفینها، پلیاورتانها، رزینهای اوره-فرمالدئید، پلیاسترها و رزینهای آلکید.
- پوششهای گوگردی: در این نوع، سطح کود با لایهای از گوگرد پوشانده میشود تا سرعت آزادسازی مواد غذایی کاهش یابد.
- پوششهای ترکیبی گوگردی–پلیمری: این پوششها چندلایهای بوده و ترکیبی از گوگرد و پلیمر هستند تا ویژگیهای هر دو نوع را همزمان داشته باشند.
بنابراین، برای کندرها نمودن کودها، آنها را با مواد مختلفی مانند گوگرد، پلیاتیلن، پلیوینیل کلرید، لاتکس، روغن جلا، رسها و سایر ترکیبات مشابه پوشش میدهند. همچنین، از پلیمرهای زیست تخریبپذیر (Biodegradable polymers)، پلیمرهای ابرجاذب (Superabsorbent polymers) آب، پلیمرهای تجارتی، لایه نازک اکسیدها و خاکستر بادی (Fly ash) به عنوان مواد پوشش دهنده استفاده شده است. پوشش دادن کودها با پلیمرها سبب همزمانی رهایش عناصر غذایی با نیاز گیاه شده و کارایی مصرف کود و عملکرد گیاهان را به طور معنادار افزایش میدهد.
نخستین کودهای کندرهاشونده تجاری از نوع نیتروژنی بودند و بهتدریج انواع فسفره و پتاسه نیز توسعه یافتند.
بهدلیل پویایی بالای نیتروژن و حلالیت زیاد اوره، بخش قابلتوجهی از نیتروژن از طریق آبشویی، رواناب، اتروفیکاسیون و انتشار گازهای گلخانهای تلف شده و موجب آلودگی محیطزیست میشود.
کاربرد کودهای کندرهاشونده نیتروژنی با کاهش سرعت انحلال اوره در آب، روشی مؤثر برای کاهش آبشویی نیترات و افزایش کارایی مصرف نیتروژن بهشمار میرود.
در این میان، اوره پوششدار با گوگرد (Sulfur-Coated Urea; SCU) که نخستین بار در Tennessee Valley Authority (TVA) توسعه یافت، یکی از رایجترین انواع کودهای کندرها است.
این کود از پوششدهی دانههای اوره با ۱۲ تا ۲۵ درصد گوگرد مذاب در دمای حدود ۱۵۰ °C حاصل میشود.
ضخامت بیشتر لایه گوگردی موجب کندتر شدن فرآیند انحلال اوره و رهایش تدریجی نیتروژن میگردد و در نتیجه، تغذیه گیاه در بازه زمانی طولانیتر و هماهنگ با نیاز رشد تأمین میشود.
| نیتروژن کل | 38% |
| نیتروژن آمونیومی | 7% |
| نیتروژن اورهای | 31% |
| گوگرد محلول(SO3) | 19% |
